به حرارت و برودت . و هرگاه كه حرارت جزوى از هوا به برودت بدل شود به اسبابى خارج يا داخل آن جزو آب گردد ، زيراك طبيعت آب سرد و ترست و آن جزو را اين طبيعت حاصل . [ b 3 ] و برعكس هرگاه كه برودت جزوى از آب به حرارت بدل شود آن جزو هوا شود به علّت تبدّل كيفيّت . و همچنين ميان خاك و آب اشتراك است در كيفيّت برودت و مباينت به كيفيّت رطوبت و يبوست . هرگاه كه رطوبت جزوى از آب به يبوست بدل شود آن جزو خاك گردد به سبب تبدّل كيفيّت . و برعكس هرگاه كه يبوست جزوى از خاك به رطوبت بدل شود آن جزو آب شود ، و آب صورت آبى خلع كند و صورت هوائى قبول كند و هوا آب گردد و آتش هوا شود ، و همچنين برعكس . و تبدّل صور عناصر ظاهرست و محسوس ، چه به طريق صناعت و چه به طريق اسباب خارج ، چنانك در كوهها واقع بود . و آب به سببى از اسباب خارج بر مقدار هوا غالب آيد و آن را نخست بخار كند و قوّتش زيادت مىشود تا آن را آب گرداند ، و به حكم ميل طبيعت آب قصد حيّز خويش كند . و آبها كه در تجاويف سنگ و غيره ايستاده باشند كه امكان ترشّح ندارد چون حرارتى از خارج بر آن مستولى گردد آب هوا شود . و همچنين بود حال هر دو عنصرى كى مجاور يكديگر باشند ، اين حكم مذكور محسوس يافته شود .